देशस्तंभ ऑनलाईन न्यूज नेटवर्क : अहिल्यानगर, दि. 26 ऑक्टोबर :केडगाव म्हणजे केवळ अहिल्यानगर शहराचे उपनगर नाही. आई रेणुका मातेच्या श्रद्धास्थानामुळे धार्मिक ओळख मिळालेल्या या भूमीने राजकारण, समाजकारण, शिक्षण, व्यापार आणि कृषी क्षेत्रातही आपली स्वतंत्र ओळख निर्माण केली. या परिवर्तनाच्या प्रवासात अनेक व्यक्तींचे योगदान राहिले; मात्र केडगावच्या राजकीय आणि विकासाच्या इतिहासात भानुदास एकनाथ कोतकर यांचे नाव ठळकपणे घेतले जाते.
भानुदास कोतकर यांनी आपल्या राजकीय प्रवासाची सुरुवात केडगावच्या ग्रामपंचायतीपासून केली. १९८७ ते १९९२ या काळात त्यांनी सरपंच म्हणून काम पाहिले. त्यानंतर पंचायत समिती, कृषी उत्पन्न बाजार समिती, काँग्रेस संघटना आणि महानगरपालिका राजकारण अशा विविध स्तरांवर त्यांनी आपला प्रभाव निर्माण केला.
‘केडगाव’ हीच राजकारणाची पहिली शाळा
केडगावच्या मातीतून राजकारण शिकताना त्यांनी स्थानिक प्रश्नांशी थेट नाते जोडले. ग्रामपंचायतीपासून सुरू झालेला हा प्रवास पुढे तालुका आणि जिल्ह्याच्या राजकारणापर्यंत पोहोचला.
त्यांच्या नेतृत्वाखाली केडगावच्या विकासाचा प्रश्न केवळ गावाच्या चौकटीत न राहता व्यापक राजकीय पटलावर गेला. केडगावची वाढती लोकसंख्या, पाणी, रस्ते आणि नागरी सुविधांचा प्रश्न पुढे आणण्याचे प्रयत्न त्यांच्या राजकीय कारकिर्दीत झाले.
बाजार समिती आणि शेतकऱ्यांशी नाते
भानुदास कोतकर यांच्या कार्यातील महत्त्वाचा अध्याय म्हणजे कृषी उत्पन्न बाजार समिती. सभापती म्हणून काम करताना कृषी मालाला बाजारपेठ उपलब्ध करून देण्यावर त्यांनी भर दिला.
नेप्ती उपबाजार समितीची उभारणी त्यांच्या नावाशी जोडली जाते. पुढे या बाजारपेठेमुळे परिसरातील शेतकऱ्यांना कृषी मालाच्या विक्रीसाठी महत्त्वाचे व्यासपीठ मिळाले. , त्यांच्या कार्याची दखल घेत नेप्ती उपबाजार समितीला त्यांचे नाव देण्यात आले.
त्यांची भूमिका स्पष्ट होती—शेतकरी टिकला तर व्यापारी टिकेल आणि व्यापारी टिकला तर बाजारपेठ टिकेल. त्यामुळे बाजार समिती ही केवळ व्यापारी संस्था नसून शेतकऱ्यांच्या अर्थव्यवस्थेचा कणा आहे, असा त्यांचा दृष्टिकोन होता.
केडगावच्या विकासासाठी स्वतंत्र निधीची मागणी
केडगावचा विस्तार होत गेला तसे नागरी सुविधांची गरजही वाढत गेली. रस्ते, पाणी, वीज आणि इतर मूलभूत सुविधांसाठी स्वतंत्र निधीची आवश्यकता त्यांनी मांडली.
२०१७ मध्ये केडगावच्या विकासासाठी स्वतंत्र २० कोटी रुपयांच्या निधीची मागणी करण्यात आली होती. वाढत्या नागरी वस्तीच्या पार्श्वभूमीवर केडगावच्या विस्तारित भागाला आवश्यक सुविधा मिळाव्यात, हा त्यामागील मुद्दा होता.
यातून एक गोष्ट अधोरेखित होते—केडगावचा विकास हा त्यांच्या राजकीय विचारांच्या केंद्रस्थानी राहिला.
राजकारणाचा विस्तार, पण केंद्र केडगावच
ग्रामपंचायतीच्या राजकारणापासून सुरू झालेला प्रवास पुढे नगर तालुका पंचायत समिती, कृषी उत्पन्न बाजार समिती, काँग्रेस संघटना आणि महानगरपालिका राजकारणापर्यंत पोहोचला. त्यांच्या राजकीय कारकिर्दीत विविध महत्त्वाची पदे त्यांनी भूषवली.
केडगावचा महानगरपालिका हद्दीत समावेश झाल्यानंतर स्थानिक राजकारणाचे स्वरूपही बदलले. या बदलत्या राजकीय समीकरणात कोतकर कुटुंबाचा प्रभाव महत्त्वाचा ठरला. पुढे संदीप कोतकर यांनी महापौरपदही भूषवले.
नेतृत्वाची दुसरी बाजू
भानुदास कोतकर यांचे व्यक्तिमत्त्व केवळ पदांपुरते मर्यादित नव्हते. स्पष्टवक्तेपणा, कार्यकर्त्यांशी थेट संवाद आणि निर्णय घेण्याची शैली यामुळे त्यांची स्वतंत्र राजकीय ओळख निर्माण झाली.
त्यांच्या समर्थकांच्या दृष्टीने ते केडगावच्या विकासाचे स्वप्न पाहणारे नेतृत्व होते. विरोधकांच्या दृष्टीने त्यांच्या राजकारणातील आक्रमकता ही चर्चेचा विषय होती. त्यामुळे त्यांच्या राजकीय कारकिर्दीचे मूल्यमापन करताना समर्थन आणि विरोध या दोन्ही बाजूंचा वस्तुनिष्ठ विचार करणे आवश्यक आहे.
वादळातून गेलेले व्यक्तिमत्त्व
भानुदास कोतकर यांच्या सार्वजनिक जीवनात काही गंभीर कायदेशीर वादही आले. या घटनेचा त्यांच्या सार्वजनिक आणि राजकीय जीवनावर मोठा परिणाम झाला.
त्यामुळे त्यांच्या जीवनाकडे केवळ गौरवाच्या किंवा केवळ टीकेच्या चष्म्यातून पाहण्याऐवजी, विकासकामे, राजकीय प्रभाव आणि वादग्रस्त अध्याय—या सर्वांचा समतोल आढावा घेणे हेच इतिहासाशी प्रामाणिक राहणे ठरेल.
आज मागे वळून पाहताना…
आज भानुदास एकनाथ कोतकर यांचे निधन झाल्यानंतर केडगावच्या राजकीय इतिहासातील एक महत्त्वाचे पर्व संपल्याची भावना व्यक्त होत आहे. त्यांच्या राजकीय प्रवासाची सुरुवात ज्या केडगावातून झाली, त्याच केडगावच्या विकासाचा प्रश्न त्यांच्या सार्वजनिक जीवनात सातत्याने केंद्रस्थानी राहिला.
भाग्यविधाते ही उपाधी भावनिक असली, तरी त्या उपाधीमागे केडगावच्या विकासाशी जोडलेली एक प्रदीर्घ राजकीय वाटचाल आहे.
गाव बदलतं, शहर वाढतं, राजकीय समीकरणं बदलतात; पण काही व्यक्तींची छाप त्या बदलांच्या इतिहासात कायम राहते.
केडगावच्या राजकीय इतिहासाची पाने उलटताना एक नाव पुन्हा पुन्हा समोर येते—
भानुदास एकनाथ कोतकर.
केडगावच्या ग्रामपंचायतीपासून सुरू झालेला त्यांचा प्रवास कृषी, सहकार, राजकारण आणि नागरी विकासाच्या अनेक टप्प्यांतून गेला. त्यामुळे त्यांच्या कार्याचा आढावा म्हणजे केवळ एका राजकीय नेत्याची कहाणी नाही; तो केडगावच्या बदलत्या चेहऱ्याचा एक महत्त्वाचा राजकीय दस्तऐवज आहे.
— अशोक तांबे (मुक्त पत्रकार )
बातमी शेअर करणायसाठी येथे क्लिक करा
